Wyrzuty sumienia po stracie

Czasami mam wrażenie, że to właśnie wyrzuty sumienia są tym, co pojawia się po stracie za każdym razem. Oczywiście tak nie jest, ale specyfika strat dotyczących osób zwierzęcych lub tych w obszarze samobójstwa jest taka, że wyrzucamy sobie dużo. Dlaczego?

Wyrzuty sumienia są konsekwencją poczucia odpowiedzialności — za osoby zwierzęce i dzieci tę odpowiedzialność czujemy bardziej. Ale jeśli mamy też „moduł control freaka” to wyrzut na sumieniu znajdzie nas zapewne szybciej. Czyli wiemy mniej więcej, kogo to dotyczy i w jakich okolicznościach.

Rok temu, przy okazji umierania Lukrecji, testowałam na sobie „odpuszczanie”. Bo puszczenie kontroli ma ponoć dawać rezultat w postaci ulgi bez wyrzutów sumienia. Trochę w to nie wierzyłam, bo Lukrecja była kotem dzikim, którego nie dało się leczyć weterynaryjnie. Duża więc szansa, że jej śmierć była z mojej winy. Piękne podłoże dla wyrzutów sumienia. I pojawiły się. Na chwilę. Ale samo to, że pozwoliłam (nie bez walki ze sobą) jej umrzeć samodzielnie, że byłam przy niej, że widziałam tę śmierć – dało mi przestrzeń do skasowania wyrzutów sumienia, które nagle stały się bezzasadne. Zrobiłam dla niej wszystko, co mogłam. Nie naraziłam jej na dodatkowy, niepotrzebny stres. Odeszła otoczona miłością, w swoim stadzie, bo inne koty też były w pobliżu. Nie mam potrzeby biczowania się z okazji swoich domniemanych błędów. Z pewnością je popełniłam, ale śmierci nie da się zatrzymać. Nie ma sensu próbować.

Niestety nie zawsze tak jest, że racjonalne przesłanki pozwalają zgasić wyrzuty sumienia. Pojawia się poczucie winy, chęć ukarania siebie za coś, na co nie mieliśmy wpływu, ale nasz umysł mówi, że mieliśmy, bo przecież jesteśmy wszechwładnymi istotami. Wyrzuty, które nas trawią to — „za późno poszliśmy do weta”, „za długo walczyliśmy”, „za krótko walczyliśmy”, „trzeba było iść do lepszego weta”, „za mało dbaliśmy o zdrowie”, „za mało czasu poświęcaliśmy”, „zła karma”, „nieprawidłowe leczenie” itp. Mogą dotyczyć też ludzkich strat — „za późno trafiliśmy do lekarza”, „nie interesowałam się wystarczająco”, „za rzadko/za często…”, „nie dbałam wystarczająco…” itd. Co w tym wszystkim znaczy wystarczająco? Co oznaczają te wszystkie za rzadko, za często, za słabo, za mało, za dużo, za mocno?

Dostrzegam pewną prawidłowość łączenia się tematów, by sobie dowalić — bo tak postrzegam wyrzuty sumienia, jako dokładanie sobie ciężaru, bo KTOŚ MUSI PONIEŚĆ KARĘ, bo KTOŚ MUSI BYĆ ODPOWIEDZIALNY. Czy faktycznie musi?

Ponownie odniosę się do swojego doświadczenia z najdłuższą, bo dwunastoletnią przestrzenią żałoby z wyrzutami sumienia. Klee była dla mnie bardzo ważnym stworzeniem. Ale ponieważ nie miałam wtedy środków, to nie chodziłam systematycznie do weterynarza. Moje problemy finansowe nakładały się na jej śmierć, bo „gdybym miała środki, to bym…”. Tyle że wcale nie! Gdybym miała środki, to nadal czekałabym na ostatni moment, bo wiedziałam, że Klee nie lubi weterynarzy (mało który kot lubi) i ja bym czekała do ostateczności — czyli nie ma to sensu, ale zawsze można się do siebie przyczepić. Każdy powód jest dobry — źle wybrałam weterynarza, nie dbałam o nią wystarczająco, za późno zareagowałam, no i spałam, kiedy ona konała (obudziłam się dopiero na dwie godziny przed jej straszną śmiercią). Mogłam sobie latami wyrzucać, bo miałam solidne podstawy. Co faktycznie gryzło mnie najbardziej? Że przez miesiąc przeciągnęłam ją po weterynarzach i badaniach, które nie były dla niej fajne. Że nie dałam jej odejść w spokoju lub nie poddałam jej eutanazji. Że nie zrozumiałam, co się działo, bo bardzo chciałam ją zatrzymać i walczyć, mieć sprawstwo, mieć wpływ, mieć… kontrolę. Czyli wszystko to, czego nie ma się, kiedy nadchodzi śmierć. Sprawstwo można mieć w kwestiach sposobu umierania (eutanazja), ale kontroli w przypadku śmierci nie da się mieć w takim sensie, jaki zwykle mamy w głowach — że możemy coś powstrzymać. Możemy zdecydować, ale ja nie chciałam decydować o końcu, potrzebowałam, by ona żyła.

Ta pożywka dla wyrzutów sumienia, karmiła je dwanaście lat. Do śmierci Lukrecji, kiedy udało mi się odpuścić, ale też uchwycić sedno moich wyrzutów sumienia, że chodzi mi o coś zupełnie innego i z chęcią obarczam winą weterynarki i siebie, bo nie rozumiem całej tej sytuacji. I kiedy ją pojęłam — zniknęły wyrzuty sumienia. Nie mogłam zrobić więcej. Nie mogłam tego powstrzymać. Takich mocy nie mam.

Z wyrzucaniem sobie jest też tak, że mówi nam to coś o nas samych. Mnie mówiło przez lata (czego częściowo byłam świadoma od początku tego cyklu), że DDA zawsze znajdzie powód, by się do siebie doczepić o coś. Albo, że kiedy traci się kogoś ważnego, to szuka się winnych, chociaż nie ma to znaczenia (poza sytuacją zabójstwa! wtedy jest winny zabójca!). Teraz wiem jeszcze, że moje ADHD z modułem kontrolująco-kompulsywnym też brało udział w tej „zabawie”. Nauczenie się odpuszczania było jedną z fajniejszych rzeczy, które dla siebie zrobiłam, bo wyrzucać możemy sobie absolutnie wszystko, tylko… po co? Co to zmieni? Wyrzuty sumienia lub poczucie winy potrzebują naszej pracy — nad sobą.